De Katwijkse rioolwaterzuivering loost jaarlijks meer dan 400 kilo geneesmiddelen in het oppervlaktewater

Dat schrijft het Leidsch Dagblad naar aanleiding van uitspraken van het hoogheemraadschap van Rijnland. De medicijnuitstoot komt voor ongeveer de helft voor rekening van het LUMC. Al het afvalwater van het Leidse ziekenhuis gaat via het riool naar Katwijk. Het gaat daarbij overigens niet om geneesmiddelen die door de wc worden gespoeld, maar om resten van medicijnen die aanwezig zijn in de urine van medicijngebruikers. "Het is een heel serieus probleem", erkent de milieu-adviseur van het LUMC. "Wij hebben ook meegewerkt aan het onderzoek. Maar met de uitkomsten zijn we het niet eens. Volgens ons zitten er te veel aannames in het rapport."

Genetisch gewijzigde Roundup Ready-producten hebben het gebruik van herbiciden de hoogte ingejaagd

Agrobedrijf Monsanto zet op zijn website de voordelen van zijn genetisch gewijzigde Roundup Ready-producten in het zonnetje: de producten zouden "duurzaam en effectief onkruid onder controle houden" en het boeren mogelijk maken om "brandstof te besparen en het gebruik van herbiciden terug te dringen." Maar een studie van de Washington State University, die verscheen in het tijdschrift Environmental Sciences, maakt brandhout van die bewering. De auteurs komen tot de conclusie dat de Roundup-technologie, die alomtegenwoordig is in de Amerikaanse productie van maïs, soja en katoen, het gebruik van herbiciden de hoogte heeft ingejaagd.

Deze zomer vliegen er minder wespen rond dan in voorgaande jaren

Volgens de Wageningen Universiteit zijn er op een aantal plaatsen zelfs 80 procent minder wespen dan anders. Veel soorten wespen vangen levende insecten en andere ongewervelden om zichzelf en de larven te voeden. Kolonievormende soorten die een nest maken kauwen deze fijn, waarna het papje aan de larven gevoerd wordt. Er zijn ook soorten die levende prooien vangen, deze naar een hol of broedcel brengen en een eitje bij de verlamde prooi afzetten. De uit het ei gekropen larve eet de prooi dan levend op. De keverdoders jagen op kevers, dolkwespen vangen verschillende prooien en de spinnendoders spreken het meest tot de verbeelding; ze jagen uitsluitend op spinnen.

Biologische landbouw vermindert blootstelling aan chemische stoffen, verbetert de bodem- en waterkwaliteit, en versterkt de biodiversiteit

De 'Organic Farming Research Foundation' (OFRF) in Californië heeft onlangs het 'Organic Farming for Health & Prosperity'-rapport uitgebracht. Een aantal voordelen van bio-landbouw die in het rapport benoemd worden, zijn: biologische landbouw vermindert blootstelling aan chemische stoffen, verbetert de bodem- en waterkwaliteit, versterkt de biodiversiteit en remt de klimaatverandering af. En in het rapport staat dat biologisch voedsel de wereld kan voeden.

Chemische methodes van onkruidbestrijding hebben de hoogste impact op zoet- en zoutwater ecotoxiciteit en eutrofiëring

Deze week publiceerden Plant Research International van Wageningen UR en de Interfacultaire Vakgroep Milieukunde (IVAM) van de Universiteit van Amsterdam een onderzoeksrapport waarin wordt geconcludeerd dat chemische onkruidbestrijding op verhardingen het meest milieuvriendelijk is. Bij deze conclusie zijn de nodige kanttekeningen te plaatsen, meent het CLM. Voor een veilige drinkwatervoorziening is een chemievrije onkruidbestrijding op verhardingen de beste keuze. In de levenscyclus analyse (LCA) is de gehele levenscyclus in beschouwing genomen, van productie van grondstoffen tot verwerking van afval. De score van de analyse bestaat uit 17 milieu-categorieën die los van elkaar worden vergeleken, en vervolgens genormaliseerd en gewogen bij elkaar opgeteld worden. Scores worden uitgedrukt in punten. Hoe hoger de score, hoe slechter de techniek scoort. De resultaten laten zien dat wat betreft zoet- en zoutwater ecotoxiciteit en eutrofiëring de chemische methodes de hoogste impact hebben. Op humane toxiciteit, landgebruik en minerale uitputting scoren de borstelmethodes het hoogst. Bij fijnstofvorming wordt de hoogste impact gevonden bij de heet water methode. In de impactcategorieën klimaatverandering en fossiele uitputting heeft branden de hoogste impact en scoren ook hete lucht en hete lucht/heet water/IR hoog.

Vlaanderen is een vlinderkerkhof

Dr Dirk Maes van het Vlaamse Instituut voor Natuurbehoud en dr Hans Van Dyck van de Universiteit Antwerpen beschrijven in het tijdschrift Biological Conservation de catastrofale achteruitgang van het vlinderbestand in Vlaanderen. Volgens hen zijn hier de laatste honderd jaar meer vlindersoorten uitgeroeid dan waar ook in Europa. De trend verandert niet, integendeel: de helft van de overblijvende vlinders valt onder bedreigde diersoorten. Maes en Van Dyck vergeleken de negentiende-eeuwse archieven van Vlaamse amateur-waarnemers met hedendaagse veldwaarnemingen. Van de 64 inheemse vlindersoorten uit de negentiende eeuw verdwenen er negentien. Ook het aantal gebieden waar traditioneel veel vinders voorkwamen, verlaagde dramatisch. De Vlaamse landbouw evolueerde tot één van de meest intensieve van Europa. Daarmee veranderden gemengde gras- en bloemenweiden in hoogproductieve monoculturen van grassen. Vooral in het Westelijk deel van Vlaanderen, waar de landbouw het intensiefst is, is de vlinderkaalslag zonder weerga.

Het spiegeldikkopje is in vrije val

Het gaat de laatste jaren slecht met het spiegeldikkopje (Heteropterus morpheus). Er zijn nog maar een paar plekken waar deze prachtige vlinder nog goed te vinden is. Het spiegeldikkopje komt nog maar op een paar plaatsen voor in het oosten van Noord-Brabant en Midden-Limburg. Tot een jaar of twintig geleden was er ook een populatie in de IJsselvallei en waren er incidentele meldingen uit het Vechtdal. Er zijn alarmerende berichten over een snelle achteruitgang van de populaties van het spiegeldikkopje. Alleen in het Weerterbos is de populatie stabiel. In de jaren negentig verdwijnt het spiegeldikkopje uit Gelderland. Een geïsoleerde populatie heeft zich meer dan 150 jaar lang kunnen handhaven in de omgeving van Empe. Het spiegeldikkopje is nu enkel nog te vinden in het Peelgebied. Tot 2004-2005 werden in diverse gebieden nog hoge aantallen spiegeldikkopjes waargenomen. Daarna namen de aantallen zeer snel af: in de Peel met meer dan 95% tussen 2004 en 2009. In 2010 en 2011 werden weer iets hogere aantallen waargenomen, maar bedroeg de achteruitgang ten opzichte van 2004 nog altijd bijna 90%! Dat zien we ook terug in de getelde aantallen op een aantal vlinderroutes, en dus in de indexen in het Landelijk Meetnet Vlinders: de grafiek laat bijna een vrije val zien.

De Argusvlinder lijkt wel van het toneel verdwenen

Vroeger was de Argusvlinder (Lasiommata megera) bijna overal in Vlaanderen algemeen, maar momenteel is hij praktisch nergens meer te vinden. Enkel uit de kustpolders, het Antwerpse havengebied en de Maaskant komen er nog regelmatig meldingen. Elders is het doodstil. In Wallonië komt de vlinder nog verspreid voor. Ook in andere West-Europese landen gaat de soort sterk achteruit. Zo blijven in Groot-Brittannië de kustpopulaties relatief stabiel terwijl de populaties in het binnenland zeer sterk achteruitgaan. Hetzelfde patroon doet zich in Nederland voor. De argusvlinder kwam tot eind jaren negentig veel voor in Nederland, maar is de afgelopen jaren uit een groot deel van ons land verdwenen. Hoewel de graslandvlinder in het westen nog wel voorkomt, gaat hij ook daar achteruit. Tussen 1990 en 2000 zijn aantallen argusvlinders in ons land met meer dan 90% achteruitgegaan. Zeker in Oost-Nederland is het een zeldzame verschijning geworden. De soort verdween in Nederland het eerst van de hogere zandgronden van Gelderland, Overijssel en Drenthe, maar de laatste jaren is die achteruitgang ook te zien in de duinen. Maar ook elders lopen de metingen terug. ‘Zeker in Oost-Nederland is de vlinder een zeldzame verschijning geworden’, aldus de Vlinderstichting. ‘De aantallen argusvlinders zijn meer dan 90 procent achteruitgegaan in vergelijking met 1990.’ Argusvlinders zijn gebonden aan grasland. De rupsen leven van grassen en de vrouwtjes zetten hun eitjes het liefst af waar wortels van het gras bloot komen te liggen, zoals in wegbermen en slootkanten.

Gewas­beschermings­middelen blijven in normoverschrijdende gehalten voorkomen in de Maas

Uit het jaarrapport van RIWA-Maas, de vereniging van bedrijven die uit Maaswater drinkwater produceren, blijkt dat de streefwaarden van het Donau-, Maas- en Rijnmemorandum (afgekort: DMR-streefwaarden) in 2011 vaker overschreden werden dan in 2009 en 2010. Deze toename wordt vooral veroorzaakt door röntgencontrastmiddelen, genees­middelen (carbamazepine, metoprolol, sotalol, ibuprofen, metformine), industriële en consumenten­producten (EDTA, urotro­pine en fluoride), glyfosaat en zijn belangrijkste metaboliet AMPA. Het onkruidbestrijdingsmiddel glyfosaat geldt al jaren als probleemstof nummer één voor de bereiding van drinkwater uit Maaswater, maar ook andere gewas­beschermings­middelen blijven in normoverschrijdende gehalten voorkomen in de Maas.

Normoverschrijdingen in het water kunnen bij een aantal bestrijdingsmiddelen niet eens worden gemeten

Voor een aantal gewasbeschermingsmiddelen (Abamectine, deltamethrin, esfenvaleraat, fenamiphos, fenoxycarb, lambdacyhalothrin, metsulfuron-methyl, pirimifos-methyl, pyridaben, pyriproxyfen, teflubenzuron) blijkt dat de laagste gehalten die in water kunnen worden aangetoond, hoger zijn dan de norm. Dit betekent dat niet met zekerheid kan worden vastgesteld of aan de normen wordt voldaan. Deze stoffen zijn in 2010 aan de Regeling monitoring Kaderrichtlijn water (KRW) toegevoegd. Dit beeld klopt grotendeels met de informatie in de Bestrijdingsmiddelenatlas, maar daar worden voor de meeste stoffen ook een paar locaties gemeld waar de norm meer dan vijf keer wordt overschreden. Dat stelt het RIVM in het rapport 'Specifieke verontreinigende en drinkwater relevante stoffen onder de Kaderrichtlijn water' (bijlage).